Trên những đại công trường cao tốc, máy móc nhộn nhịp hoạt động; ở các sân bay, từng khung thép, mái nhà ga dần thành hình; dưới bến cảng, tàu thuyền ra vào tấp nập.

Hạ tầng liên vùng đang mở ra trục tăng trưởng mới cho Đồng bằng sông Cửu Long (Đồng bằng sông Cửu Long) nên dường như đã có câu trả lời cụ thể cho việc "có đường hay chưa?".

Thế nên ngay từ lúc này, câu hỏi mới cần đặt ra là địa phương và doanh nghiệp nào sẽ tận dụng hạ tầng giao thông mới thế nào để đi nhanh hơn và vượt lên trên con đường phát triển.

Cà Mau: kinh tế biển làm động lực, cao tốc làm "đòn bẩy"

Từ Cà Mau nơi cuối trời Tổ quốc, qua An Giang đến Đồng Tháp, mỗi địa phương đều đang định hình lại chiến lược phát triển của mình trên nền tảng hạ tầng giao thông, cảng biển, sân bay được trung ương quan tâm đầu tư mạnh mẽ.

Với diện tích hơn 7.942km², dân số trên 2,6 triệu người, bờ biển dài 310km và vùng biển rộng trên 120.000km², Cà Mau sở hữu những điều kiện tự nhiên hiếm có. Ba mặt giáp biển không chỉ là lợi thế địa lý mà còn là "kho dự trữ" tiềm năng cho kinh tế biển, năng lượng tái tạo và logistics.

Một khi cao tốc thông suốt và cảng biển hoàn thiện, Cà Mau sẽ không còn là "điểm cuối bản đồ", mà trở thành điểm khởi đầu của những hành lang giao thương mới hướng ra biển lớn.

Ông Nguyễn Hồ Hải, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau, cho biết Đảng bộ tỉnh xác định bốn trụ cột chiến lược để bứt phá trong giai đoạn tới. Trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối, nhất là đường cao tốc, sân bay, cảng biển; phát triển đồng bộ hạ tầng số để thu hút đầu tư vào các khu kinh tế, khu và cụm công nghiệp có lợi thế.

Trên nền tảng ấy, Cà Mau đặt mục tiêu phát triển kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng chính. Điện gió, điện mặt trời, hydro xanh, điện khí LNG... được định vị là các ngành mũi nhọn, hướng tới tự chủ năng lượng và xuất khẩu điện.

Cảng biển, đặc biệt là cảng Hòn Khoai, được kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics, giảm phụ thuộc vào các cảng trung chuyển ngoài vùng.

Không dừng lại ở đó, tỉnh tiếp tục nâng tầm nông nghiệp sạch công nghệ cao với hai trụ cột tôm và lúa; xây dựng chuỗi giá trị ngành tôm quy mô lớn, khai thác bền vững kinh tế dưới tán rừng ngập mặn, mở rộng mô hình lúa - tôm sinh thái. Du lịch cũng được định hướng phát triển dựa trên lợi thế tự nhiên, lịch sử và bản sắc văn hóa địa phương.

Để hiện thực hóa chiến lược ấy, Cà Mau xác định lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt đầu tư xã hội, thúc đẩy hợp tác công tư. Hạ tầng giao thông được phát triển theo các hành lang kinh tế động lực, kết nối đường bộ - đường thủy - hàng không - cảng biển, hướng tới các vùng trọng điểm kinh tế, du lịch, di tích lịch sử văn hóa.

Song song đó là cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, thu hút nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, kinh tế biển và logistics; kiến nghị trung ương cho phép thí điểm cơ chế đặc thù để tháo gỡ các "điểm nghẽn" về đất đai, giải phóng mặt bằng.

An Giang: hướng đến cửa ngõ ASEAN

Ở phía Tây Nam, An Giang cũng đang tận dụng tối đa cơ hội từ làn sóng đầu tư hạ tầng.

Ông Ngô Công Thức - Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang - cho biết thời gian qua tỉnh được Chính phủ quan tâm đầu tư nhiều công trình giao thông trọng điểm, từ đường cao tốc đến hệ thống sân bay. Đây là điều kiện quan trọng để đẩy mạnh thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Thức, phát triển hạ tầng giao thông và hạ tầng kỹ thuật là yêu cầu then chốt để đáp ứng định hướng phát triển mới. Bên cạnh các dự án đang triển khai, An Giang tiếp tục đề xuất đầu tư tuyến cao tốc Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu (nay là Cà Mau). Dự án đang được trung ương và Bộ Xây dựng phóng tuyến, xúc tiến triển khai trong nhiệm kỳ này.

"Việc hình thành các tuyến cao tốc không chỉ tạo động lực phát triển cho riêng An Giang mà còn góp phần kết nối toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, mở rộng cửa ngõ giao thương của khu vực với các nước ASEAN", ông Thức khẳng định.

Cùng với hệ thống đường bộ cao tốc, tỉnh đang rà soát điều chỉnh quy hoạch Cảng hàng không Rạch Giá theo tiêu chuẩn 4C, đáp ứng yêu cầu khai thác trong giai đoạn mới. Đáng chú ý, An Giang là địa phương có điều kiện đặc thù khi sở hữu ba sân bay gồm Phú Quốc, Rạch Giá và Thổ Chu. Lợi thế này mở ra cơ hội lớn trong phát triển kinh tế biển, du lịch và logistics.

Về nguồn lực, tỉnh đã thống nhất chủ trương chuẩn bị vốn đối ứng cho các dự án trọng điểm, ưu tiên bố trí ngân sách địa phương song song với vốn trung ương. Công tác giải phóng mặt bằng cũng được tổ chức bài bản, rút kinh nghiệm từ các dự án như cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.

Với mạng lưới đường cao tốc, sân bay và cảng biển dần hoàn thiện, An Giang đặt mục tiêu trở thành cửa ngõ giao thương quan trọng của khu vực ASEAN - nơi hàng hóa, du khách và dòng vốn có thể lưu chuyển nhanh chóng giữa Việt Nam với các nước láng giềng.

Bên cạnh đó, đặc khu Phú Quốc lại chọn cách vươn mình bằng du lịch quốc tế. Ông Trần Minh Khoa - Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc - cho biết Phú Quốc đã phát triển bứt phá mạnh mẽ. Hạ tầng giao thông, cảng biển và Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc được đầu tư bài bản, giúp kết nối thuận tiện trong nước và quốc tế.

Năm 2025, Phú Quốc ước đón hơn 8,1 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế hơn 1,8 triệu lượt, doanh thu khoảng 44.000 tỉ đồng. Mục tiêu năm 2026 là khoảng 10 triệu lượt khách, khách quốc tế khoảng 2,2 triệu lượt, doanh thu đạt 50.000 tỉ đồng.

Để đạt mục tiêu này, ngoài nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm du lịch, địa phương tập trung xây dựng Trung tâm hội nghị APEC, mở rộng đường ĐT.975 và đặc biệt là dự án mở rộng sân bay Phú Quốc phục vụ Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2027.

"Sân bay Phú Quốc được xác định là cửa ngõ, là "bộ mặt" và mang tính quyết định đối với phát triển du lịch trên đảo. Khi hoàn thiện mở rộng, sân bay không chỉ đón APEC 2027 mà còn tạo cú hích để đảo ngọc thu hút thêm nhiều đường bay quốc tế, san sẻ lượng khách cho các vùng lân cận", ông Khoa nói.

Đồng Tháp: hành lang phát triển và khát vọng bứt phá

Với diện tích gần 6.000km² và quy mô dân số hơn 4,2 triệu người, không gian phát triển của tỉnh Đồng Tháp không còn bó hẹp trong những cánh đồng nội đồng mà trải dài từ biên giới giáp Campuchia - nơi đầu nguồn sông Tiền cho đến tận những kết nối hướng ra Biển Đông.

Sự kết hợp giữa kinh tế biên giới và tư duy hướng biển đã tạo cho Đồng Tháp dư địa phát triển hiếm có, cho phép tỉnh kết nối chặt chẽ từ biên giới Tây Nam sang vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Trong bức tranh chung của toàn vùng, Đồng Tháp cũng đang định hình rõ các hành lang phát triển trong 5 năm tới (2026 - 2030). Theo đó, tỉnh Đồng Tháp đã xác định được 5 hành lang kinh tế động lực gồm:

Hành lang trung tâm (đường cao tốc, quốc lộ 1) ưu tiên công nghiệp công nghệ cao, logistics cấp vùng, đô thị hiện đại; phát triển Mỹ Tho và Cao Lãnh thành trung tâm dịch vụ, thương mại.

Hành lang ven biển phía Đông (trục chiến lược kinh tế biển) ưu tiên khu kinh tế ven biển, cảng biển, điện gió, du lịch nghỉ dưỡng, đô thị biển thích ứng biến đổi khí hậu.

Hành lang dọc sông Tiền phát triển theo lợi thế sông nước; ưu tiên du lịch sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến 15 nông thủy sản, logistics đường thủy; kết nối chuỗi đô thị Hồng Ngự - Cao Lãnh - Sa Đéc - Cái Bè - Mỹ Tho - Gò Công.

Hành lang nội địa Đồng Tháp Mười (quốc lộ N1, N2, 30) ưu tiên nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, vùng chuyên canh và trung tâm chế biến; phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu.

Hành lang dọc sông Hậu phát triển logistics đa phương thức, chế biến và công nghiệp đóng tàu.

Loạt công trình ngàn tỉ "mở lối" miền Tây

Những năm gần đây, Đồng bằng sông Cửu Long bước vào giai đoạn tăng tốc hạ tầng mạnh mẽ nhất từ trước đến nay, từng bước xóa điểm nghẽn giao thông, mở rộng không gian phát triển cho cả vùng.

Khép kín trục cao tốc phía Đông

Cú hích quan trọng là tuyến cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận dài hơn 50km, tổng vốn 12.000 tỉ đồng, đưa vào khai thác từ cuối tháng 4-2022. Tuyến cao tốc 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80km/h đã chấm dứt cảnh ùn ứ kéo dài nhiều năm trên quốc lộ 1, đặc biệt vào dịp lễ, Tết.

Nối tiếp đó, cầu Mỹ Thuận 2 cùng đường dẫn hai đầu dài 6,6km, quy mô 6 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỉ đồng, được khởi công vào tháng 2-2020 và đưa vào khai thác cuối năm 2023.

Công trình được xây dựng cách cầu Mỹ Thuận cũ khoảng 350m về phía thượng lưu, điểm đầu kết nối cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận, điểm cuối kết nối cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ.

Việc đưa cầu vào vận hành đã hoàn thiện tuyến cao tốc từ TP.HCM đến Cần Thơ, tạo mạng lưới giao thông thông suốt cho toàn vùng, đồng thời giảm tải đáng kể cho cầu Mỹ Thuận cũ và quốc lộ 1.

Đoạn cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ dài gần 23km cũng cán đích cuối năm 2023, khép kín trục cao tốc phía Đông. Nhờ đó, thời gian di chuyển từ TP.HCM xuống Cần Thơ rút xuống còn hơn 2 giờ, thay vì khoảng 3 giờ rưỡi như trước đây.

Ở phía Nam, dự án cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dài gần 110km, vốn gần 27.500 tỉ đồng đã được đưa vào sử dụng vào cuối năm 2025 và đang hoàn thiện các hạng mục phụ, các nút giao.

Tuyến đường đưa vào khai thác giúp thời gian từ Cà Mau lên TP.HCM chỉ còn khoảng 3 giờ rưỡi - 4 giờ, rút ngắn gần một nửa so với đi theo tuyến quốc lộ 1.

Tại điểm đầu tuyến, dự án Cầu Cần Thơ 2 dự kiến khởi công năm 2026 và hoàn thành sau 5 năm, tạo thêm một nhịp vượt sông Hậu, bảo đảm lưu thông liên tục trên trục Bắc - Nam.

Hình thành trục phía Tây và trục ngang

Trên trục phía Tây, tuyến cao tốc Lộ Tẻ - Rạch Sỏi dài hơn 51km, vốn hơn 6.300 tỉ đồng, đã thông xe từ đầu năm 2021. Tuyến này giúp rút ngắn thời gian từ Cần Thơ đi Kiên Giang còn khoảng 50 phút, đồng thời tăng cường kết nối liên vận quốc tế.

Tuyến cao tốc này kết nối dự án Kết nối trung tâm đồng bằng Mekong và tuyến N2, hình thành trục Bắc - Nam phía Tây, thông suốt từ Đồng Nai, TP.HCM đến Cần Thơ, An Giang, Cà Mau mà không phải qua quốc lộ 1.

Giữa năm 2024, sau 3 năm khai thác, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận (Bộ Xây Dựng) triển khai nâng cấp tuyến với tổng mức đầu tư khoảng 750 tỉ đồng từ ngân sách nhà nước. Hiện tuyến đường đã đạt chuẩn cao tốc hoàn chỉnh, bảo đảm giao thông an toàn và thông thoáng hơn.

Song song đó, tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng dài hơn 188km, tổng vốn gần 45.000 tỉ đồng đang dần thành hình, dự kiến hoàn thành toàn tuyến vào năm 2027. Khi đưa vào khai thác, đây sẽ là trục giao thông xuyên suốt trung tâm miền Tây, kết nối cửa khẩu biên giới Tây Nam với cảng biển Trần Đề.

Cần hài hòa câu chuyện chung - riêng

Hạ tầng giao thông đang xóa bỏ "độ trễ địa lý" của miền Tây. Khi chi phí logistics giảm và thời gian vận chuyển rút ngắn, lợi thế cạnh tranh của nông, thủy sản và du lịch được nâng lên, mở ra cánh cửa phát triển mới cho đồng bằng. Tuy nhiên, hạ tầng chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi được tích hợp vào chiến lược tổ chức lại không gian kinh tế.

Ở vai trò trung tâm vùng, Cần Thơ định hướng phát triển logistics, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chế biến nông sản và dịch vụ chất lượng cao, gắn với cảng - sân bay - cao tốc, tận dụng lợi thế không gian phát triển mới từ Hậu Giang và Sóc Trăng giáp biển thành một chuỗi liền mạch.

Vĩnh Long với vị trí "trái tim" giữa sông Tiền, sông Hậu và không gian biển, ven biển phía Đông sau khi được mở rộng ra Trà Vinh và Bến Tre, đang có cơ hội bứt lên bằng kinh tế biển, công nghiệp chế biến trái cây, kho lạnh và trung tâm trung chuyển nông sản.

Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau thì cũng ấp ủ rất nhiều dự định, kế hoạch cho tương lai. Điểm chung là các địa phương đều không thể chỉ dựa vào đường mới để chờ dòng vốn tự đến. Hạ tầng cần được "đặt" đúng vào bài toán phát triển ngành và tổ chức không gian, nếu không sẽ chỉ là con đường bê tông đi qua những cơ hội bị bỏ lỡ.

Có hạ tầng giao thông mới đòi hỏi tư duy phát triển liên tỉnh, liên vùng. Nếu mỗi địa phương theo đuổi một mô hình riêng, nguy cơ lớn là dàn trải và cạnh tranh nội vùng.

Liên kết vùng phải trở thành thực chất, thay vì mỗi tỉnh mời gọi một dự án nhỏ, cần quy hoạch chuỗi giá trị liên tỉnh: vùng nguyên liệu - trung tâm logistics - cảng xuất khẩu. Khi nhà đầu tư nhìn thấy bức tranh tổng thể, họ mới sẵn sàng bỏ vốn lớn và dài hạn.

Chuỗi giá trị đổi mới, sáng tạo - nông nghiệp - logistics - chế biến - xuất khẩu chỉ hình thành khi có sự phân vai hợp lý. Nơi làm trung tâm dịch vụ, nơi làm cửa ngõ thương mại, nơi là vùng nguyên liệu chất lượng cao, nơi phát triển kinh tế biển... tạo ra hệ sinh thái gắn kết, đồng bằng "chung nhịp đập trái tim".

Song song với quy hoạch không gian là cải cách thể chế. Đường đã mở nhưng nếu thủ tục đầu tư chậm, quy hoạch thiếu ổn định, quỹ đất sản xuất chưa sẵn sàng thì nhà đầu tư vẫn đứng ngoài.

Thước đo của giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là số dự án, mà là chất lượng điều hành, mức độ minh bạch và khả năng "đồng hành" của chính quyền với doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, hạ tầng buộc vùng phải chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị. Khi vận chuyển thuận lợi, lợi thế không nằm ở xuất khẩu thô mà ở chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu với vị thế cao hơn.

Cơ hội phát triển đã hiện hữu trên bản đồ giao thông. Nhưng tăng trưởng chỉ xuất hiện trên bản đồ kinh tế nếu các địa phương dám đổi cách nghĩ và cách làm.

Những trung tâm logistics cần hình thành nhanh để giảm chi phí cho nông dân và doanh nghiệp. Những khu công nghiệp gắn chế biến nông - thủy sản phải được quy hoạch sát vùng nguyên liệu. Những tuyến du lịch liên tỉnh cần sản phẩm đủ hấp dẫn để giữ chân du khách, thay vì chỉ là điểm dừng ngắn.

Năm 2026 sẽ là mốc thử quan trọng. Nếu hạ tầng được "đánh thức" bằng chiến lược phát triển rõ ràng, Đồng bằng sông Cửu Long có thể bước vào chu kỳ tăng trưởng mới: không chỉ là vựa lúa, vựa cá mà là vùng kinh tế nông nghiệp hiện đại, logistics thông minh và du lịch sinh thái đặc sắc.

Khi miền Tây xích lại gần hơn với TP.HCM và miền Đông Nam Bộ, lợi thế không gian kéo theo chi phí logistics trong giá thành nông sản giảm mạnh. Khoảng chênh lệch này là "dư địa" đầu tư cho chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, thay vì chạy theo sản lượng.

Cũng vậy, du khách đến miền Tây không còn ngại đường xa, nhưng họ đòi hỏi hành trình nhiều trải nghiệm hơn, sản phẩm du lịch hấp dẫn hơn.

Liên kết tuyến điểm giữa các tỉnh sẽ quyết định việc hạ tầng giao thông có biến thành lợi thế và sức hút của du lịch hay không.

Ngày vía Thần Tài, nhà đầu tư đến Cần Thơ đề xuất dự án 'tạo bước ngoặt' cho Đồng bằng sông Cửu Long

Nhà đầu tư đến Cần Thơ đúng ngày vía Thần Tài đề xuất siêu dự án được đánh giá là tạo ra bước ngoặt cho cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long.