Từ khi thực hiện Đổi mới đến nay, Việt Nam đã có nhiều thay đổi đáng kể, từ thiếu gạo đến xuất khẩu gạo. Quan hệ quốc tế mở rộng, từ bị cấm vận bởi cường quốc đến trở thành đối tác chiến lược với họ. Vị thế quốc gia được khẳng định qua đội quân Mũ nồi xanh gìn giữ hòa bình, hỗ trợ nhân đạo và kết nối hòa đàm. 

Ngoại giao nhân dân khởi phát, chuyển từ nhận tài trợ quốc tế sang góp phần mang lợi ích đến cộng đồng thiếu đặc ân ở nước ngoài, chương trình đưa sách về nông thôn Ấn Độ hay xây trường học ở châu Phi xa xôi là minh chứng.

Cần những công dân dấn thân

Những gia tộc lớn ở châu Âu, Mỹ, Ấn Độ luôn dẫn đầu thặng dư vật chất và tinh thần với tuổi đời hàng trăm năm không tự nhiên mà có. Thế hệ sau vừa kế thừa di sản của thế hệ trước vừa sáng tạo không ngừng để tạo ra những xu thế phát triển mới trong xã hội. Họ là những người tạo game cho muôn người chơi và thu lợi từ đó.

Những quốc gia tăng trưởng liên tục và dẫn đầu thế giới trong hàng thế kỷ như Nhật, Mỹ, Anh... không những có mô hình quản trị xã hội tối ưu mà còn là nơi nhiều công dân dấn thân tạo nên những sản phẩm mới, tiêu chuẩn mới chi phối và kiếm lợi xuyên quốc gia. Microsoft, Honda, Facebook, YouTube, Starlink... định hình và tạo xu thế phát triển cho thế giới.

Những công dân Việt Nam mới cần hiểu và nhìn thẳng thực tế rằng những thành tựu nước ta có được ngày nay mới ở mức vượt lên chính mình sau thời kỳ trì trệ kéo dài. Trăn trở mang tính thời đại không còn ở mức ăn ngon mặc đẹp mà là vươn lên quốc gia có phẩm cách sánh cùng nhân loại tinh hoa. Bởi vậy, những công dân có phẩm cách và khát vọng cần đặt mình vào vị trí của những người dấn thân vì công lợi.

Bắt đầu từ gia đình

Nhiều năm qua, người ta đưa giáo dục gia đình và nhà trường ra mổ xẻ và vòng lặp đổ lỗi chưa đến hồi kết.

Xét sòng phẳng, phẩm cách cá nhân được nuôi dưỡng qua ba kênh giáo dục gồm gia đình, nhà trường và xã hội. Tuy nhiên, đối với những gia đình có bố mẹ độc hại thì giáo dục nhà trường và xã hội bổ khuyết. Nếu giáo dục nhà trường nghèo nàn triết lý và thiếu nhân bản thì đứa trẻ không biết nương nhờ vào đâu bởi hai trụ cột gia đình và nhà trường tạo nên giáo dục xã hội.

Bởi vậy, muốn con trẻ phát triển tốt, cha mẹ và ông bà cần dấn thân lĩnh hội tri thức qua sách, báo chí cũng như tham khảo những cha mẹ và ông bà tốt trong xã hội để hỗ trợ con cháu mình học tập. Gia đình dấn thân giáo dục thì cha mẹ và ông bà giảm thiểu lướt điện thoại, tránh xa những thói hư tật xấu như bia rượu, cờ bạc...

Khi gia đình trở thành môi trường thảo luận tri thức, thảo luận về điều nên làm và điều cấm kỵ thì văn hóa học tập suốt đời trở thành nền tảng phát triển của xã hội. Từ đó các tiêu chuẩn giáo dục mới thuần Việt sẽ dễ dàng hấp thụ tinh hoa nhân loại và tạo thành hệ tiêu chuẩn văn minh lan truyền và bén rễ trong lòng xã hội.

Nhà trường phải dấn thân

Giáo dục không chỉ đào tạo con người làm việc có sẵn mà nuôi dưỡng những bộ não có khả năng tạo ra những xu thế công việc mới. Nếu thầy cô chỉ dạy để hoàn thành chương trình và chạy theo thành tích, học sinh sẽ học để đối phó và không thể đánh thức tiềm năng sáng tạo.

Nếu đại học chỉ chú trọng bằng cấp mà không xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu gắn với lợi ích quốc gia và nhân loại, tích lũy sáng tạo quốc gia sẽ không hình thành.

Một nền giáo dục chất lượng phải tạo ra những bộ não nhận diện các nan đề xã hội và kiến tạo giải pháp. Hơn thế, chất lượng giáo dục được đo dựa trên các chỉ số nhân tính, nhân văn, sáng tạo, trách nhiệm xã hội và tình nhân loại trong mỗi công dân.

Bởi vậy, những nhà thiết kế giáo dục phải là những người có năng lực hấp thụ tinh hoa giáo dục nhân loại và chuyển hóa thành chương trình giáo dục quốc gia ngang bằng các nước phát triển. Làm được vậy, thầy cô giáo không chỉ truyền tải tri thức mà còn là những trí thức luôn đổi mới giáo dục và định dạng tương lai xã hội.

Nhà trường không dấn thân, quốc gia không thể thay đổi.

Dấn thân đưa văn minh về làng

Nông thôn Việt Nam truyền đời chủ nghĩa kinh nghiệm, trong đó không ít hủ tục được duy trì như một thói quen văn hóa. Hơn 90% cha mẹ và ông bà nông thôn định hình lối nghĩ, lối sống của con cháu trong những năm tháng đầu đời. Sau 18 tuổi, dù được học ở TP, nhiều người vẫn mang theo hệ tư duy ấy suốt đời.

Vấn đề không nằm ở nguồn gốc nông thôn mà ở chỗ tri thức không được hồi lưu. Một bộ phận trung lưu đô thị xuất thân từ làng quê không quay lại đầu tư cho dòng họ, trường cũ hay cộng đồng nơi mình lớn lên. 

Khi tri thức không trở về, khoảng cách văn minh giữa thành thị và nông thôn tiếp tục kéo dài và hàng chục triệu trẻ em nông thôn phải lớn lên trong điều kiện thiếu hụt nguồn lực tri thức.

Trong hơn hai thập niên qua, khoảng 600.000 người tham gia đưa sách đến tay trẻ em nhưng con số ấy vẫn còn quá nhỏ so với hơn 80 triệu công dân.

Bởi vậy, văn minh phải được đưa về gốc rễ: sách về làng, mạng lưới hỗ trợ của người xa quê hướng về quê hương cần được thiết lập.

Dấn thân ở thượng tầng kiến trúc

Một quốc gia không thể thoát khỏi trì trệ nếu ngân sách công bị trục lợi và quyền lực không được kiểm soát. Đạo đức công vụ được nuôi dưỡng trên hệ thống kiểm soát minh bạch và trừng phạt sai phạm thích đáng. Khi hệ thống kiểm soát yếu, lòng tham luôn được kích hoạt và tha hóa được cổ vũ. Dấn thân là thiết kế hệ thống quản trị từ trí tuệ, liêm chính và khát vọng dẫn dắt đất nước trở thành cường quốc.

Thời đại mới, công dân có tư cách không đứng ngoài khát vọng vươn mình của dân tộc. Một lẽ hiển nhiên, người đổ lỗi đứng ngoài lịch sử, người dấn thân tạo dựng lịch sử của bản thân, gia đình, xã hội và xa hơn là vì sự tiến bộ của nhân loại.

Hạnh phúc của con người là sự giao hòa giữa điều mình nghĩ, nói và làm trong trách nhiệm và từ ái. Sự thịnh vượng của quốc gia đến từ sự đồng lòng dấn thân của chính khách, gia đình, nhà trường và xã hội trong hệ giá trị liêm chính, minh bạch, trân quý tri thức, chia sẻ trách nhiệm xã hội và tình yêu nhân loại.

Người Việt Nam cần thấu hiểu rằng không ai dấn thân xây dựng tương lai Việt Nam thay chúng ta.

Tuổi trẻ dám dấn thân, cống hiến và giữ niềm tin sắt son

Chiều 29-12, 500 đại biểu của Đại hội đại biểu Đoàn TP.HCM lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 lên chuyến metro Bến Thành - Suối Tiên để tham gia nhiều hoạt động và dự 5 diễn đàn của đại hội.