"Bước tới đèo Ngang bóng xế tà…", câu thơ của Bà Huyện Thanh Quan như văng vẳng trong đầu nhiều người khi dừng chân ở lưng chừng con đèo lịch sử. Trên đỉnh đèo Ngang có "cổng trời" gần 200 năm tuổi với phong cảnh hùng vĩ và nên thơ.

Đèo Ngang dài hơn 6km uốn lượn như dải lụa, nay đã nhường vai trò giao thông chính cho hầm đường bộ. Nhưng mỗi dịp lễ, nhiều đoàn xe lại nối đuôi nhau đi lên Hoành Sơn Quan để vãn cảnh.

Hoành Sơn Quan trên đỉnh đèo Ngang nằm giữa ranh giới hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình cũ (nay là tỉnh Quảng Trị) được xây năm 1833 dưới thời vua Minh Mạng. Công trình cao hơn 4m, trên đắp nổi 3 chữ "Hoành Sơn Quan". Người dân quen gọi nơi này là "cổng trời", bởi đây là điểm cao nhất của dãy Hoành Sơn, nơi tưởng như có thể với tay chạm mây.

Hoành Sơn Quan đứng trầm mặc giữa đồi thông xanh. Lối lên Hoành Sơn Quan phía Hà Tĩnh có hàng trăm bậc thang xẻ vào núi nay đã phủ kín rêu. Khi đứng dưới vòm cổng, nhìn về phía bắc là Hà Tĩnh, xa xa có núi đồi, biển, đồng ruộng, khu dân cư và quốc lộ 1 chạy qua. Quay về phía nam là xã Phú Trạch (Quảng Trị), núi đồi trùng điệp.

Được biết, Hoành Sơn Quan từng là cửa ải trọng yếu trên con đường thiên lý xưa. Qua gần hai thế kỷ, cổng đá vẫn đứng đó, trầm mặc giữa trời mây. Dấu thời gian hiện rõ trên từng viên gạch, tường thành loang lổ vì rêu phong. 

Trước đây, hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình đều xếp hạng di tích cấp tỉnh. Mỗi ngày, nơi đây có hàng chục lượt người dừng chân ngắm cảnh. Đặc biệt, nhiều bạn trẻ chọn nơi đây để chụp ảnh, ngắm bình minh hay hoàng hôn.

"Đứng trên đỉnh đèo, nhìn một bên là biển, một bên là núi, cảm giác rất nên thơ. Đặc biệt, đèo Ngang xuất hiện nhiều trong thi ca, lịch sử khiến mỗi lần dừng chân nơi đây làm tôi cảm thấy vô cùng đặc biệt", du khách Nguyễn Thị Lan Hương chia sẻ.

Không chỉ có cổng trời, khu vực đèo Ngang còn kết nối với nhiều điểm đến lân cận như đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh dưới chân đèo hay Vũng Chùa - Đảo Yến là nơi an nghỉ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Mùng 6 Tết, hàng ngàn người dân đến chiêm bái ngôi đền thiêng dưới chân đèo Ngang

Mùng 6 Tết, hàng ngàn người dân từ nhiều tỉnh thành tiếp tục đổ về đền Thánh Mẫu Liễu Hạnh dưới chân đèo Ngang (Quảng Trị) để dâng hương, cầu bình an, tài lộc trong năm mới.