Từ sáng sớm, từng dòng người đã đổ về gò Thì Thùng để chọn cho mình vị trí đẹp theo dõi các lượt đua ngựa. Tiếng trống thúc giục, tiếng hò reo cổ vũ vang dậy cả một vùng đồi, tạo nên bầu không khí đầu xuân náo nhiệt.

Hội đua ngựa truyền thống gò Thì Thùng năm nay do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UBND xã Tuy An Tây tổ chức, quy tụ 16 kỵ mã cùng kỵ sĩ. Theo thể thức, mỗi lượt có 4 ngựa ra sân, ngựa về nhất sẽ tiếp tục vào vòng bán kết rồi chung kết để tranh ngôi vô địch.

Điều đặc biệt của hội đua là các kỵ sĩ đều là những người nông dân "chân lấm tay bùn". Không ít người đã có hơn 40 năm gắn bó với đường đua. Trường đua là khoảng đất thoáng rộng giữa gò, được quây bằng dây thừng và cọc gỗ.

Con ngựa tham gia tranh tài không phải tuấn mã được huấn luyện bài bản, mà là ngựa thồ quen lội suối, leo dốc, kéo xe. Không yên cương cầu kỳ, người cưỡi chỉ nắm dây thừng, hai chân ghì chặt, thân mình nghiêng theo từng bước vó.

Vì không qua huấn luyện chuyên nghiệp, nhiều tình huống bất ngờ xảy ra trên đường đua: có con đang phi nước đại bỗng dừng lại hất văng kỵ sĩ; có con quay đầu chạy ngược hoặc thong thả đi về khu tập kết, thậm chí phá rào chạy ra ngoài… Nhiều người dân, du khách còn phấn khích leo lên cây để xem trận đua.

Thế nên khi xuất phát đủ bốn kỵ mã, đến lúc về đích đôi khi chỉ còn một, hai con. Nhưng chính sự "không chuyên mà duyên" ấy lại khiến khán giả càng thêm phấn khích cười lăn, cười bò.

Đứng chen giữa đám đông cổ vũ, chị Nguyễn Thị Hồng (du khách từ Gia Lai) cười nói: "Tôi xem nhiều cuộc đua rồi nhưng ở đây vui và hồi hộp kiểu rất riêng. Ngựa chạy bất ngờ quá, không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo".

Còn ông Trần Văn Minh (người dân địa phương) cho biết năm nào gia đình ông cũng đi xem. "Đây là hội xuân đặc trưng của vùng. Không cần giải thưởng lớn, chỉ cần không khí đông vui là bà con đã thấy Tết trọn vẹn", ông Minh nói.

Kết quả ngựa số 1 với tay đua Lê Thành Trung giành giải nhất, anh cũng từng nhiều lần vô địch trong các hội đua trước.

Anh Lê Thành Trung vừa vuốt bờm ngựa vừa chia sẻ: "Tụi tôi đều là nông dân, ngựa cũng là ngựa thồ nên đua chủ yếu vì vui, vì giữ truyền thống. Thắng thua không quan trọng".

Theo ban tổ chức, phần thưởng cho ngựa và kỵ sĩ về nhất chỉ là khoản tiền mang tính tượng trưng. Điều quý giá nhất là niềm vui chung của người đua lẫn người xem trong ngày đầu xuân.

Hội đua ngựa gò Thì Thùng đã hình thành từ lâu đời trong sinh hoạt cộng đồng. Trước đây, do địa phương tổ chức, từ năm 2006 hoạt động này được nâng tầm thành lễ hội truyền thống cấp tỉnh, trở thành điểm nhấn văn hóa mỗi độ xuân về.

Năm qua, thiên tai gây nhiều mất mát cho người dân trong vùng; có những chú ngựa không còn kịp trở lại đường đua ngày mùng 9 tháng giêng. Bởi vậy, khi nắng xuân trở lại, tiếng ngựa hí, tiếng trống hội vang lên càng mang ý nghĩa của sự hồi sinh và niềm tin vào tương lai.

Những con ngựa hiến máu cứu người

Tại trại chăn nuôi Suối Dầu (Khánh Hòa), gần 400 con ngựa đang được nuôi dưỡng theo chế độ chăm sóc nghiêm ngặt nhằm phục vụ sản xuất huyết thanh điều trị nhiều bệnh nguy hiểm.