Nông thôn Việt Nam gần đây đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ về kinh tế. Thêm những ngôi nhà cao tầng, đường sá bê tông hóa khang trang. Thế nhưng đằng sau vẻ ngoài khởi sắc đó lại là những khoảng trống trong đời sống tinh thần và vật chất của người cao tuổi.

Sau mỗi dịp sum vầy lễ Tết là lúc ông bà quay về với những nỗi niềm riêng lắm khi không muốn bày tỏ hoặc không thể bày tỏ cùng ai.

Những ngôi nhà "khuyết" thế hệ giữa

Hiện nay tại nhiều làng quê, cấu trúc gia đình truyền thống "tam đại đồng đường" đang dần bị thay thế bởi mô hình "ông bà và cháu nhỏ". Những người trong độ tuổi lao động, trụ cột của gia đình, buộc phải rời quê hương để tìm kiếm cơ hội tại các khu công nghiệp, đô thị lớn.

Nhiều nhà khác con cái như những cánh chim nay xa quê rồi ở lại đô thị, lễ Tết mới về quê mấy hôm.

Hệ quả là, việc xưa nay "già cậy con" trở nên khó hơn. Với những nhà gửi con ở quê với ông bà, mối quan hệ ông bà - cha mẹ - cháu cũng lỏng lẻo hơn. Nhiều gia đình trẻ vừa phải lo bươn chải kiếm sống vừa lo nuôi dạy con cái từ xa, việc cận kề chăm sóc cha mẹ già trở thành một điều quá khó.

Một trong những thách thức lớn nhất chính là tâm lý "sợ làm phiền" của người già. Nhiều ông bà khi buồn lòng hoặc đau ốm thường có xu hướng giấu kín, không muốn cho con cái biết vì sợ chúng lo lắng hoặc phải bỏ việc về thăm.

"Bệnh nhẹ thì tự ra trạm xá, nặng chút thì tự đi viện trong ngày rồi về. Con cái ở xa hàng ngàn cây số, xin nghỉ một ngày là mất tiền công, có khi còn ảnh hưởng đến vị trí việc làm và công việc" - bác họ của tôi hay nói vậy.

Đối với những công nhân làm việc tại các khu công nghiệp với quy định giờ giấc khắt khe, việc vượt hàng trăm, hàng ngàn cây số về chăm cha mẹ ốm là một bài toán kinh tế và thời gian đầy nan giải.

Trong những lúc ấy, sự chăm sóc thường chỉ còn trông cậy vào tình làng nghĩa xóm, đây là một điểm tựa quý báu nhưng cũng không thể thay thế hoàn toàn được tình thân ruột thịt.

Chào tạm biệt, ông bà giấu nỗi niềm riêng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Kinh tế phát triển mang lại đời sống vật chất tốt hơn nhưng lại làm đời sống tinh thần tuổi xế chiều đầy lo âu với người già.

Niềm vui lớn nhất của người cao tuổi ở nông thôn có lẽ là những ngày lễ, Tết. Đó là lúc gia đình quây quần, con cháu đầy đủ, tiếng cười rộn rã bên mâm cơm đoàn viên. Niềm vui ấy ngắn ngủi vài hôm.

Song có những gia đình trẻ vì mưu sinh mà Tết cũng không thể về, để lại những đôi mắt già nua mòn mỏi ngóng chờ, nén nỗi buồn vào lòng và hy vọng lần sau sum vầy...

Những lời thắt lòng vẫn xuất hiện: "Chúng đi làm ăn xa, lúc đau ốm tủi thân chẳng thấy đứa nào. Vui được mấy ngày Tết rồi chúng lại đi hết...". Một nỗi niềm đau đáu. Một khoảng trống về việc chăm sóc người già.

Chăm sóc người già không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là thước đo sự an sinh của một xã hội. Làm thế nào để những người đã cống hiến cả cuộc đời cho con cháu được hưởng một tuổi già trọn vẹn và không đơn độc? Điều này cũng khó khi con cái họ đi làm xa và cha mẹ, vì nhiều lẽ, không tiện ở cùng các con.

Cần có chính sách khuyến khích phát triển kinh tế, tạo việc làm tại địa phương để người lao động "ly nông bất ly hương", vừa có thể làm việc vừa chăm sóc gia đình. Đó là điều ước muốn từ thực tế nhưng cũng không dễ làm tốt được trong điều kiện thực tế hiện nay, khi ngày càng ít đi những gia đình ba thế hệ.

Xây dựng các mạng lưới hỗ trợ người già neo đơn, nâng cao năng lực y tế cơ sở tại các vùng nông thôn cũng là một yêu cầu từ thực tế để người già không neo đơn, có nhiều hoạt động xã hội để sống vui sống khỏe hơn.

Phải làm người già, mới thấu tuổi già

TTCT - Ngoại hình có thể cho thấy một người đã cao tuổi, nhưng ta không thể biết họ thực sự cảm thấy thế nào bên trong. Tuổi già giống như một cơn đau: ta không thể miêu tả trọn vẹn, chỉ có thể so sánh, kiểu "đau như thể là…"